MİKROBİYOLOJİYE GİRİŞ

 

 MİKROBİYOLOJİYE GİRİŞ

1-     GİRİŞ

Mikrobiyoloji sözcüğü mikros, bios ve logos kelimelerinin birleşmesinden meydana gelmiştir. Yunanca’da mikros küçük, bios yaşam, logos bilim anlamına gelmektedir. Mikrobiyoloji, birçoğu ancak mikroskopta görülebilen küçük canlıları inceleyen bir bilim dalıdır. Mikroorganizmalar deri, boğaz, burun, barsak gibi vücudumuzun çeşitli bölgelerinde yer alabildiği gibi, teneffüs ettiğimiz hava, çevremizdeki eşyalar toprak ve su gibi dış ortamlarda da bulunabilirler. Mikrobiyoloji, mikroorganizmaların özelliklerini, yüksek canlılarla ve birbirleriyle ilişkilerini inceleyen bir bilim dalıdır.

Mikrobiyoloji geniş kapsamlı bir bilim dalı olup, birçok dallara ayrılır. Bunların başlıcaları tıbbi mikrobiyoloji, toprak, tarım, su mikrobiyolojisi, endüstriyel mikrobiyoloji ve uzay mikrobiyolojisidir. Tıbbi mikrobiyoloji birçok alt bilim dallarını kapsamaktadır. Başlıcaları, genel mikrobiyoloji, bakteriyoloji, immunoloji, viroloji, parazitoloji ve mikoloji olup, her biri ayrı bilim dallarını oluşturmaktadır.

2-    MİKROBİYOLOJİNİN TARİHÇESİ VE KAPSAMI

a.  Tarihçe

Mikrobik hastalıklar eski uygarlık dönemlerinde insanların ilgisini çekmiştir. Eski Mısırlılar leprayı, trahomu, dizanteriyi, bel soğukluğunu, Eski Çinliler çiçeği, Hintliler kolerayı tanıyorlardı. Üç bin yıl önce Filistinliler vebayı ve bu hastalığın farelerle ilişkili olduğunu biliyorlardı. Milattan önce 460 yılında İstanköy’de doğan Hipokrat, kendi adını taşıyan eserinde bulaşıcı hastalıklara yer vermiştir. Daha sonra Bergamalı Galen, sıtma nöbetlerinden söz etmiştir. Zekeria el Razi (M.S.900), yazdığı eserlerinde çicek ve kızamık hastalıklarından bahsetmiş ve bulaşıcı hastalıkları fermantasyona benzetmiştir. Milattan sonra 980-1038 yılları arasında yaşamış İbni Sina, hastalıkları gözle görülemeyecek kadar küçük bazı etkenlerin yaptığına inanmış ve korunmada temizliği esas kabul etmiştir.1546’da Venedikli hekim ve şair Fracastro yayınladığı eserinde hastalık etkenlerinin hasta insanların vücudunda çoğalabildiğini ve sağlam insanlara direkt, hava ve eşya yoluyla bulaşabildiklerini belirtmiştir.

Mikrobiyoloji tarihine kısaca göz atılırsa 1665 yılında Robert Hooke’un mikroskopla yaptığı incelemeleri kapsayan Mikrographia adlı eseri, Hollandalı bir tüccar olan Antoni van Leeuwenhoek’un 1674‘de tatlı suda yaşayan mikroorganizmaların bazılarını, 1680‘de maya mantarlarını ve kendi dışkısında Giardia intestinalis olduğu kabul edilen protozoonları belirlemesi dikkati çeker.

1798‘de Jenner inek çiçeğini insana bulaştırmak suretiyle çiçek hastalığına karşı koruyuculuk sağlayarak, immunolojinin temelini atmıştır.

1820‘de sıtma tedavisinde kinin uygulanmış, 1839‘da Davies ilk defa yara dezenfeksiyonunda iyodu kullanmıştır.

1837‘de Magendie, önceden yabancı serum injekte edilen köpeklerin, aynı serumun tekrar injeksiyonunda ağır ve hatta öldürücü olabilen şok geçirdiklerini gözlemlemiş, bu olay bağışıklık bilimindeki önemli bir konuya, anaflaktik reaksiyonların varlığına dikkati çekmiştir.

1854‘de kolera etkeni, 1873‘de Hansen tarafından lepra basili bulunmuştur.

1867‘de modern anlamda antisepsinin temelleri atılmıştır. Bu tarihte Lister antiseptik cerrahi üzerine ilk yazısını Lancet dergisinde yayınlamıştır.

1879‘da bel soğukluğu hastalığının etkeni olan gonokoklar, Neisser tarafından bulunmuş ve daha sonra Neisseria gonorrhoeae olarak adlandırılmıştır.

1882‘de Koch, verem mikrobunu bulmuş, Ehrlich ise verem mikrobunun boyanma yöntemini tarif etmiştir.

1884 yılında fagositoz olayı tarif edilmiş, Gram kendi adıyla anılan Gram boyama metodunu tanımlamış, Pasteur tarafından kuduz aşısı bulunmuş, bir yıl sonra da bu aşıyı insana uygulamıştır.

1887 ‘de Bruce malta ateşinin etkenini bulmuş, Petri kendi adıyla anılan ekim kutularını kullanmıştır.

1890‘da Koch tüberkülini tarif etmiştir.

1900 yılında Landsteiner ABO kan grup sistemlerini bulmuştur.

1921 de Calmette ve Guérin 15 yıl süren çalışmaları neticesinde buldukları BCG aşısını dünyaya tanıtmışlardır.

1929 Fleming penisilini bulmuştur.

1931 yılında viruslar tavuk embriyosunda üretilmişlerdir.

1940 yılında elektron mikroskobu mikrobiyolojide kullanılmaya başlanmıştır.

1941‘de anne ile baba arasındaki kan uyuşmazlığına neden olan Rh antikorları gösterilmiştir.

1944‘de Streptomisin bulunmuş, 1952‘de Histamin gösterilmiş, 1953 de ölü çocuk felci aşısı yapılmış, 1955’de canlı çocuk aşısı geliştirilmiştir.

1957‘de interferon tarif edilmiş, 1965‘de Hepatit B virusuna ait yüzeyel bir antijen olan "HBS (Hepatitis B surface) Antijeni- o zamanki adıyla Avustralya (Au) antijeni – " bulunmuştur.

1969‘da immunoglobulin G’nin yapısı tanımlanmıştır.

1975‘de monoklonal antikorlara ilişkin teknikler geliştirilmiştir ve birçok alanda güncelliğini sürdürmektedir.

1980‘de AİDS ile ilgili ilk olgular bildirilmiş, tıp çevreleri ile tüm dünyada bu konu yıllarca süren ve süreceği beklenen ilgi yoğunluğuna hedef olmuştur. Yine aynı yılda, doku ve organ transplantasyonlarında (organ nakillerinde) araştırılması gereken doku uygunluk antijenleri (HLA) bulunmuştur.

b. Kapsam ve adlandırma

Mikroorganizmalar keşfedilmeden önce canlılar, bitki ve hayvanlar olmak üzere ikiye ayrılıyordu. 1866’da Haeckel canlılar içerisinde üçüncü bir alem olan PROTİSTA’ların bulunduğunu bildirmiştir. Protistalar içerisinde algler, protozoonlar, mantarlar ve bakteriler yer alırlar.

Protistalar, hücre yapılarına göre ikiye ayrılırlar. Bitki ve memeli hücresini andıran hücrelere ökaryotik hücre, daha ilkel yapıdaki hücrelere ise prokaryotik hücre denir.

 

       

                        Hayvan Hücresi                                            Bitki Hücresi

 

3-    MİKROORGANİZMALARIN SINIFLANDIRILMASI

a.  Protistalar (Ökaryotik mikroorganizmalar)

b. Algler

c.  Protozoonlar

d. Mantarlar

1.   Küfler

2.   Mayalar

e.  Prokaryotlar

f.   Arkhebakteriler (Archaebacteria)

g.  Siyanobakteriler (Cyanobacteria)

h. Bakteriler

1.   Öbakteriler (Eusacteria)

2.   Spiroketler (Spirochaseta)

3.   Klamidyalar (Chlamydia)

4.   Riketsiyalar (Rickettsia)

5.   Mikoplazmalar (Mycoplasma)

 

Prokaryot Hücre Yapısı (Bakteri)

 

Ökaryotik protistalara örnek olarak, protozoa ve mantarları, prokaryotlara örnek olarak, bakterileri verebiliriz.

Ökaryot ve prokaryot hücreler arasında bazı farklılıklar vardır:

       Ökaryot hücrede gerçek çekirdek var, prokaryot hücrede yoktur.

       Ökaryot hücrede nükleik asidler düz, prokaryot hücrede ise çembersel yapıdadır.

       Ökaryot hücrede nükleik asid sentezi belirli bir dönemde iken prokaryot hücrede devamlıdır.

       Ökaryot hücrede çekirdekçik var, prokaryot hücrede yoktur.

       Her iki hücrede de ribozom vardır. Ancak ökaryot hücrede çökme hızı 80S, prokaryot hücrede 70S’dir.

       Golgi ökaryot hücrede var, prokaryot hücrede yoktur.

       Prokaryot hücre duvarında murein tabakası vardır.

Mikroorganizmaların üçüncü grubunu ise ökaryot ve prokaryot hücreli mikroorganizmalar dışında, hücre yapısı göstermeyen ve tek başlarına metobolik aktiviteleri bulunmayan viruslar oluşturur. Virusların basitçe yapısında, ortada bir nükleik asit (DNA veya RNA) ve onu çevreleyen bir protein kılıf bulunur.

Viruslara göre daha basit yapıda olan bitkilerde ve hayvanlarda hastalandırıcılık özelliği gösterebilen, kılıf içermeyen ve kısa bir RNA molekülünden oluşmuş oluşumlar bulunur ve bunlar viroid olarak adlandırılır.

Son zamanlarda nükleik asit (DNA veya RNA) içermeyen ancak protein yapısında bazı oluşumların hastalık etkeni olabileceği saptanmıştır. Bu oluşumlara prion adı verilir. Koyunlarda scrapie (kaşıntılı hastalık) prionların oluşturduğu hastalığa bir örnektir. İngiltere’de ortaya çıkan ve ineklerde görülen, aslında kuzulardan ineklere geçen BSE (Bovine Spongy Encephalitis) hastalığının nedeni bir priondur. Prion sert ve ısıya dayanıklıdır (130 °C 1 saat). Midede denature olmadan beyin ve omuriliğe geçer. Beyinde amiloid birikimi sonucu süngerleşme ve patolojik değişiklikler sonucu ‘deli dana’ olarak bilinen hastalık ortaya çıkmaktadır.

 

 

 

Bu yazının kalıcı bağlantısı https://www.biyolojidersim.com/mikrobiyolojiye-giris/

Görüş ve eleştirilerinize en kısa zamanda cevap verilecektir.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.