ALKALİ METALLER (1A)

 

ALKALİ METALLER  (1A)

Periyodik tablonun ilk grubunda (dikey sırasında) yer alan metallerdir. Fransiyum dışında hepsi, yumuşak yapıda ve parlak görünümdedir. Kolaylıkla eriyebilir ve uçucu hale geçebilirler. Bağıl atom kütleleri arttıkça, erime ve kaynama noktaları da düşüş gösterir.

Diğer metallere kıyasla, özkütleleri de oldukça düşüktür. Hepsi de, tepkimelerde etkindir. En yüksek temel enerji düzeylerinde bir tek elektron taşırlar. Bu elektronu çok kolay kaybederek +1 yüklü iyonlar oluşturabildikleri için, kuvvetli indirgendirler.

Isı ve elektriği çok iyi iletirler. Suyla etkileşimleri çok güçlüdür, suyla tepkime sonucunda hidrojen gazı açığa çıkarırlar

 

HİDROJEN

Simgesi:

H

Grubu:

1A

Atom numarası:

1

Bağıl atom kütlesi:

1,00794

Oda sıcaklığında:

Gaz

Erime noktası:

-258,975°C

Kaynama noktası:

-252,732°C

Yoğunluğu:

0,0899 g/L

Keşfi:

1766 – Henry Cavendish

Atom çapı:

0,79 Å

Elektronegatifliği:

2,2

Elektron dizilimi:

1s1

Yükseltgenme basamağı (sayısı):

1

 

İzotop

Kütlesi

Yarı ömrü

Bozunma Şekli

Dönüştüğü İzotop

Nükleer Spin

3H

3,01604927

12,32 yıl

3He

1/2

 

Hidrojen (H):
Ticari gübrelere azot bağlanmasında, katı ve sıvı yağların doyurulma işleminde (hidrojenasyon), metanol, amonyak ve hidroklorik asit gibi bileşiklerin eldesinde kullanılır. Kaynak yapımında, hidrojen balonlarını şişirmede ve petrolün işlenmesinde kullanılmasının yanında, şimdilik daha çok roketlerde olmak üzere yakıt olarak da kullanılır. "Hidrojen Yakıt Gözeleri", hidrojen gazından elektrik enerjisi eldesi için geliştirilmekte olan bir teknolojidir. Çevre dostu hidrojen, doğal gaz ve benzine alternatif olarak kabul edilmesinin yanında, kimyasal işlemlerde, metalürjide ve rafinerilerde de kullanılabilecek niteliktedir. Döteryum ve trityum izotopları da, nükleer fisyon ve füzyon işlemlerinde kullanılmaktadır.

 

 

LİTYUM

Simgesi:

Li

Grubu:

1A (Alkali metal)

Atom numarası:

3

Bağıl atom kütlesi:

6,941

Oda sıcaklığında:

Katı

Erime noktası:

180,7°C

Kaynama noktası:

1342°C

Yoğunluğu:

0,534 g/cc

Keşfi:

1817 – Johann Arfvedson

Atom çapı:

2,05 Å

Elektronegatifliği:

0,98

Elektron dizilimi:

1s22s1

Yükseltgenme basamağı (sayısı):

1

 

İzotop

Kütlesi

Yarı ömrü

Bozunma Şekli

Dönüştüğü İzotop

Nükleer
Spin

8Li

8,022486

0,84 sn.

8Be

2

9Li

9,026789

0,178 sn.

+ n0

8Be

3/2

 

 

0,178 sn.

9Be

 

11Li

11,04379

0,0087 sn.

11Be

1/2

 

 

0,0087 sn.

+ n0

10Be

 

 

Lityum (Li):
Seramik ve cam yapımında, pil üretiminde, yağlayıcı ve alaşım sertleştirici maddelerin bileşiminde, A vitamini sentezinde, nükleer santrallerde soğutucu görevinde ve roketlerde itici kuvvet sağlamada kullanılır. Katı elementler içinde en yüksek özgül ısı kapasitesine sahip olması nedeniyle, ısı iletiminde kullanılan sıvıların bileşiminde yer alır. Ancak, su ya da asit gibi çözücülerle karşılaştığında yüksek bir patlama ya da parlama özelliğine sahip olması ve özellikle sinir sistemi için zehirli etki göstermesi nedeniyle, dikkatli kullanılması gerekir. Bazı lityum bileşikleri, beyin rahatsızlıkları ve psikolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçların içeriğinde yer alır.

 

 

 

SODYUM
(NATRIUM)

Simgesi:

Na

Grubu:

1A (Alkali metal)

Atom numarası:

11

Bağıl atom kütlesi:

22,98977

Oda sıcaklığında:

Katı

Erime noktası:

98°C

Kaynama noktası:

883°C

Yoğunluğu:

0,971 g/cc

Keşfi:

1807 – Sir Humphrey Davy

Atom çapı:

2,23 Å

Elektronegatifliği:

0,93

Elektron dizilimi:

1s22s2p63s1

Yükseltgenme basamağı (sayısı):

1

 

İzotop

Kütlesi

Yarı ömrü

Bozunma Şekli

Dönüştüğü İzotop

Nükleer
Spin

20Na

20,0074

4,479 sn.

e yakalama

21Ne

2

21Na

20,9977

22,49 sn.

e yakalama

22Ne

3/2

22Na

21,9944

2,6019 yıl

e yakalama

23Ne

3

24Na

23,991

14,96 saat

24Mg

4

25Na

24,99

59,1 sn.

25Mg

5/2

26Na

25,9926

0,024 sn.

26Mg

3

27Na

26,994

1,072 sn.

+ n0

26Mg

5/2

 

 

 

27Mg

 

28Na

27,9989

0,305 sn

+ n0

27Mg

1

 

 

 

28Mg

 

29Na

29,0028

0,449 sn.

29Mg

3/2

30Na

30,009

0,048 sn.

+ n0

29Mg

2

 

 

 

+

26Ne

 

 

 

 

30Mg

 

31Na

31,014

0,017 sn.

+ n0

30Mg

3/2

 

 

 

31Mg

 

32Na

32,02

0,0132 sn.

+ n0

31Mg

3-, 4-

 

 

 

32Mg

 

33Na

33,03

0,0082 sn.

+ n0

32Mg

 

 

 

 

33Mg

 

34Na

34,03

0,0055 sn.

34Mg

 

 

 

 

+ n0

33Mg

 

35Na

35,04

0,0015 sn.

35Mg

 

 

 

 

+ n0

34Mg

 

 

Sodyum (Na):
Eczacılık, tarım ve fotoğrafçılık alanlarında sıkça kullanılır. Sokak aydınlatmalarında, pillerde, cam yapımında ve sofra tuzu (NaCl) eldesinde kullanılan önemli bir bileşendir. Sıvı sodyum, nükleer santrallerde soğutucu görevinde de kullanılmaktadır. Dünya kabuğunun %2.6’sını oluşturan sodyum, dünyada en bol bulunan altıncı elementtir ve alkali metaller arasında da en bol bulunanıdır. Buna karşın, doğada element halinde rastlanmaz ve kuru sodyum kloridin (NaCl) elektrolizi yoluyla elde edilir. Metal hali, esterlerin (oksijenli asitler ve alkollerin tepkimesi sonucu oluşan maddeler) ve çeşitli organik bileşiklerin eldesi için önemlidir. Çeşitli alaşımların yapılarının kuvvetlendirilmesinde ve dökme metallerin saflaştırılmasında kullanılır. NaK alaşımı, önemli bir ısı ileticisidir. Sodyum elementinin diğer önemli bileşikleriyse soda külü (Na2CO3), kabartma tozu (NaHCO3) ve sodyum nitrattır (NaNO3).

 

 

 

POTASYUM
(KALIUM)

Simgesi:

K

Grubu:

1A (Alkali metal)

Atom numarası:

19

Bağıl atom kütlesi:

39,0983

Oda sıcaklığında:

Katı

Erime noktası:

63,35°C

Kaynama noktası:

759°C

Yoğunluğu:

0,862 g/cc

Keşfi:

1807 – Sir Humphrey Davy

Atom çapı:

2,77 Å

Elektronegatifliği:

0,82

Elektron dizilimi:

1s22s2p63s2p64s2

Yükseltgenme basamağı (sayısı):

1

 

İzotop

Kütlesi

Yarı ömrü

Bozunma Şekli

Dönüştüğü İzotop

Nükleer
Spin

35K

34.988

4,479 sn.

e yakl. + p+

34Cl

3/2

 

 

 

e yakalama

35Ar

 

36K

35.9813

22,49 sn.

e yakl. + p+

35Cl

3

 

 

 

e yakl. +

32S

 

 

 

 

e yakalama

36Ar

 

37K

36.9734

2,6019 yıl

e yakalama

37Ar

3/2

38K

37.9691

14,96 saat

e yakalama

38Ar

3

40K

39.964

59,1 sn.

40Ca

4

 

 

 

e yakalama

40Ar

 

42K

41.9624

1,072 sn.

42Ca

2

43K

42.9607

 

43Ca

3/2

44K

43.9616

0,305 sn

44Ca

2

45K

44.9607

 

45Ca

3/2

46K

45.962

0,449 sn.

46Ca

2

47K

46.9617

0,048 sn.

47Ca

1/2

48K

47.9655

 

+ n0

47Ca

2

 

 

 

48Ca

 

49K

48.9675

0,017 sn.

+ n0

48Ca

3/2

 

 

 

49Ca

 

50K

49.973

0,0132 sn.

+ n0

49Ca

1-, 2-

 

 

 

50Ca

 

51K

50.976

0,0082 sn.

+ n0

50Ca

2+, 3/2

 

 

 

51Ca

 

52K

51.983

0,0055 sn.

+ n0

51Ca

 

 

 

 

52Ca

 

53K

52.987

0,0015 sn.

+ n0

52Ca

3/2

 

 

 

53Ca

 

54K

53.994

0,0015 sn.

+ n0

53Ca

 

 

 

 

54Ca

 

 

Potasyum (K):
Bitkilerin gelişimi için çok önemli bir element olan potasyum, çoğu toprak tipinin bileşiminde yer alır ve gübrelerin yapısına da katılır. Cam, sabun, lens ve benzeri maddelerin yapımında, ayrıca yanıcı-patlayıcı maddelerin bileşiminde kullanılır. Sodyum ve potasyum alaşımı (NaK), iyi bir ısı ileticidir. Potasyumun çoğu tuzu, hem kimyasal hem de ticari açıdan önem taşır: örneğin, potasyum nitrat, potasyum karbonat, potasyum sülfat, vs.

 

 

 

 

 

 

RUBİDYUM

Simgesi:

Rb

Grubu:

1A (Alkali metal)

Atom numarası:

37

Bağıl atom kütlesi:

85,4678

Oda sıcaklığında:

Katı

Erime noktası:

39,64°C

Kaynama noktası:

688°C

Yoğunluğu:

1,63 g/cc

Keşfi:

1861 – Gustav Kirchhoff, Robert Bunsen

Atom çapı:

2,98 Å

Elektronegatifliği:

0,82

Elektron dizilimi:

1s22s2p63s2p6d104s2p65s1

Yükseltgenme basamağı (sayısı):

1

 

İzotop

Kütlesi

Yarı ömrü

Bozunma Şekli

Dönüştüğü İzotop

Nükleer
Spin

74Rb

73,944

0,0649 sn.

e yakalama

74Kr

0

75Rb

74,9386

19 sn.

e yakalama

75Kr

2-, 5/2-

76Rb

75,9351

36,5 sn.

e yakalama

76Kr

1-

77Rb

76,9304

3,77 dk.

e yakalama

77Kr

3/2-

78Rb

77,9281

17,66 dk.

e yakalama

78Kr

0

79Rb

78,9231

22,9 dk.

e yakalama

79Kr

5/2

80Rb

79,9225

34 sn.

e yakalama

80Kr

1

81Rb

80,919

4,576 saat

e yakalama

81Kr

3/2-

82Rb

81,9182

1,273 dk.

e yakalama

82Kr

1

83Rb

82,9151

86,2 gün

e yakalama

83Kr

5/2-

84Rb

83,9144

32,77 gün

e yakalama

84Kr

2-

 

 

 

84Sr

 

86Rb

85,9112

18.631 gün

86Sr

2-

 

 

 

e yakalama

86Kr

 

87Rb

86,9092

48,8×109yıl

87Sr

3/2-

88Rb

87,9113

17,78 dk.

88Sr

2-

89Rb

88,9123

15,15 dk.

89Sr

3/2-

90Rb

89,9148

158 sn.

90Sr

0-

91Rb

90,9165

58,4 sn.

91Sr

3/2-

92Rb

91,9197

4,492 sn.

+ n0

91Sr

0-

 

 

 

92Sr

 

93Rb

92,922

5,84 sn.

+ n0

92Sr

5/2-

 

 

 

93Sr

 

94Rb

93,9264

2,702 sn.

+ n0

93Sr

3-

 

 

 

94Sr

 

95Rb

94,9293

0,3775 sn.

+ n0

94Sr

5/2-

 

 

 

95Sr

 

96Rb

95,9343

0,199 sn.

+ n0

95Sr

2

 

 

 

96Sr

 

97Rb

96,9373

0,1699 sn.

+ n0

96Sr

3/2

 

 

 

97Sr

 

98Rb

97,9417

0,114 sn.

+ n0

97Sr

1, 0

 

 

 

+ 2n0

96Sr

 

 

 

 

98Sr

 

99Rb

98,945

0,0503 sn.

+ n0

98Sr

5/2

 

 

 

99Sr

 

100Rb

99,95

0,0051 sn.

+ n0

99Sr

 

 

 

 

+ 2n0

98Sr

 

 

 

 

100Sr

 

101Rb

100,953

0,0032 sn.

+ n0

100Sr

3/2

 

 

 

101Sr

 

102Rb

101,959

0,0037 sn.

+ n0

101Sr

 

 

 

 

102Sr

 

 

Rubidyum (Rb):
Çok kolay iyonlaşması nedeniyle, sezyuma alternatif olarak, uzay araçlarındaki "iyon motorlarında" kullanılmaktadır. Vakum tüplerinin ve fotosellerin de yapısına katılan önemli bir bileşendir. Özel camların yapımında ve kalp araştırmalarında da kullanılır. Ayrıca katalizör olarak kullanımı da vardır.

 

 

 

 

 

 

SEZYUM

Simgesi:

Cs

Grubu:

1A (Alkali metal)

Atom numarası:

55

Bağıl atom kütlesi:

132,9054

Oda sıcaklığında:

Katı

Erime noktası:

28,55°C

Kaynama noktası:

671°C

Yoğunluğu:

1.873 g/cc

Keşfi:

1860 – Gustav Kirchhoff, Robert Bunsen

Atom çapı:

3,34 Å

Elektronegatifliği:

0,79

Elektron dizilimi:

1s22s2p63s2p6d104s2p6d105s2p66s1

Yükseltgenme basamağı (sayısı):

1

 

İzotop

Kütlesi

Yarı ömrü

Bozunma Şekli

Dönüştüğü İzotop

Nükleer
Spin

113Cs

112,945

17 us.

p+ fırlatma

112Xe

5/2+

114Cs

113,941

0,57 sn.

e yakalama

114Xe

1+

 

 

 

e ykl. + p+

113I

 

 

 

 

e ykl. +

110Te

 

 

 

 

110I

 

115Cs

114,936

1,4 sn.

e ykl. + p+

114I

 

 

 

 

e yakalama

115Xe

 

116Cs

115,933

3,84 sn.

e yakalama

116Xe

>4+

117Cs

116,9286

8,4 sn.

e yakalama

117xe

9/2+

118Cs

117,9266

14 sn.

e ykl. + p+

117I

2

 

 

 

e ykl. +

114Te

 

 

 

 

e yakalama

118Xe

 

119Cs

118,9224

43 sn.

e yakalama

119Xe

9/2+

120Cs

119,9207

64 sn.

e yakalama

120Xe

2

 

 

 

e ykl. + p+

119I

 

121Cs

120,9172

155 sn.

e yakalama

121Xe

3/2+

122Cs

121,9161

21 sn.

e yakalama

122Xe

1+

123Cs

122,913

5,94 dk.

e yakalama

123Xe

1/2+

124Cs

123,9122

30,8 sn.

e yakalama

124Xe

1+

125Cs

124,9097

45 dk.

e yakalama

125Xe

1/2+

126Cs

125,9094

1,64 dk.

e yakalama

126Xe

1+

127Cs

126,9074

6,25 saat

e yakalama

127Xe

1/2+

128Cs

127,9078

3,66 dk.

e yakalama

128Xe

1+

129Cs

128,9061

32,06 saat

e yakalama

129Xe

1/2+

130Cs

129,9067

29,21 dk.

e yakalama

130Xe

1+

 

 

 

130Ba

 

131Cs

130,9055

9,689 gün

e yakalama

131Xe

5/2+

132Cs

131,9064

6,479 gün

e yakalama

132Xe

2+

 

 

 

132Ba

 

134Cs

133,9067

2,0648 yıl

e yakalama

134Xe

4+

 

 

 

134Ba

 

135Cs

134,906

23×105 yıl

135Ba

7/2+

136Cs

135,9073

13,16 gün

136Ba

5+

137Cs

136,9071

30,07 yıl

137Ba

7/2+

138Cs

137,911

33,41 dk.

138Ba

3-

139Cs

138,9134

9,27 dk.

139Ba

7/2+

140Cs

139,9173

63,7 sn.

140Ba

1-

141Cs

140,92

24,94 sn.

+ n0

140Ba

7/2+

 

 

 

141Ba

 

142Cs

141,9243

1,7 sn.

+ n0

141Ba

0-

 

 

 

142Ba

 

143Cs

142,9273

1,78 sn.

+ n0

142Ba

3/2+

 

 

 

143Ba

 

144Cs

143,932

1,01 sn.

+ n0

143Ba

1

 

 

 

144Ba

 

145Cs

144,9354

0,594 sn.

+ n0

144Ba

3/2+

 

 

 

145Ba

 

146Cs

145,9402

0,321 sn.

+ n0

145Ba

1-

 

 

 

146Ba

 

147Cs

146,944

0,225 sn.

+ n0

146Ba

3/2+

 

 

 

147Ba

 

148Cs

147,949

0,158 sn.

+ n0

147Ba

 

 

 

 

148Ba

 

 

Sezyum (Cs):
Güneş gözelerinde, atom saatlerinde, kızılötesi lambalarında ve katalizör olarak, belirli elementlerin hidrojenlenmesinde kullanılır. Yakın zamanda, itici güç sistemlerinde de kullanılmaya başlanmıştır. Vakum tüplerinde, hava kalıntılarını yok etmek için kullanılır. Oksijene karşı eğilimi yüksektir ve kolay iyonize olur. Bu nedenle de, roket motorlarında itici olarak kullanılır.

 

 

 

 

 

FRANSİYUM

Simgesi:

Fr

Grubu:

1A (Alkali metal)

Atom numarası:

87

Bağıl atom kütlesi:

223

Oda sıcaklığında:

Katı

Erime noktası:

27°C

Kaynama noktası:

677°C

Yoğunluğu:

Bilinmiyor

Keşfi:

1939 – Marguerite Derey

Atom çapı:

Bilinmiyor

Elektronegatifliği:

0,7

Elektron dizilimi:

1s22s2p63s2p6d104s2p6d10f145s2p6d106s2p67s1

Yükseltgenme basamağı (sayısı):

1

 

İzotop

Kütlesi

Yarı ömrü

Bozunma Şekli

Dönüştüğü İzotop

Nükleer
Spin

200Fr

 

0,019 sn.

 

3+

201Fr

201,004

0,048 sn.

e yakalama

201Rn

9/2-

 

 

 

197At

 

202Fr

202,003

0,34 sn.

198At

3+

 

 

 

e yakalama

202Rn

 

203Fr

203,001

0,55 sn.

198At

10-

 

 

 

e yakalama

202Rn

 

204Fr

204,001

1,7 sn.

200At

3+

 

 

 

e yakalama

204Rn

 

205Fr

204,999

3,85 sn.

e yakalama

205Rn

9/2-

 

 

 

204At

 

206Fr

205,998

15,9 sn.

202At

5+

 

 

 

e yakalama

206Rn

 

207Fr

206,997

14,8 sn.

203At

9/2-

 

 

 

e yakalama

207Rn

 

208Fr

207,9971

59,1 sn.

204At

7+

 

 

 

e yakalama

208Rn

 

209Fr

208,9959

50 sn.

205At

9/2-

 

 

 

e yakalama

209Rn

 

210Fr

209,9964

3,18 dk.

206At

6+

 

 

 

e yakalama

210Rn

 

211Fr

210,9955

3,10 dk.

207At

9/2-

 

 

 

e yakalama

211Rn

 

212Fr

211,9962

20 dk.

e yakalama

212Rn

5+

 

 

 

208At

 

213Fr

212,9962

34,6 sn.

209At

9/2-

 

 

 

e yakalama

213Rn

 

214Fr

213,999

0,005 sn.

210At

1-

215Fr

215,0003

86 nano sn.

211At

9/2-

216Fr

216,0032

0,70 us.

e yakalama

216Rn

1-

 

 

 

212At

 

217Fr

217,0046

22 us.

213At

9/2-

218Fr

218,0076

0,001 sn.

214At

1-

219Fr

219,00924

0,020 sn.

215At

9/2-

220Fr

220,0123

27,4 sn.

216At

1+

 

 

 

220Ra

 

221Fr

221,0143

4,9 dk.

221Ra

5/2-

 

 

 

217At

 

222Fr

222,0175

14,2 dk.

222Ra

2-

223Fr

223,0197

21,8 dk.

223Ra

3/2-

 

 

 

219At

 

224Fr

224,0232

3,33 dk.

224Ra

1-

225Fr

225,0256

4 dk.

225Ra

3/2-

226Fr

226,0293

49 sn.

226Ra

1-

227Fr

227,032

2,47 dk.

227Ra

1/2+

228Fr

228,036

38 sn.

228Ra

2-

229Fr

229,038

50 sn.

229Ra

1/2+

230Fr

230,043

19,1 sn.

230Ra

 

231Fr

231,045

17,5 sn.

231Ra

 

 

 

Fransiyum (Fr):
Bilinen bir kullanımı bulunmamaktadır.

 

 

 

 

 

Kaynaklar

http://www.biltek.tubitak.gov.tr/periyodik

Bu yazının kalıcı bağlantısı https://www.biyolojidersim.com/alkali-metaller-1a/

Bir cevap yazın

E-Posta adresiniz yayınlanmayacaktır.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.
%d blogcu bunu beğendi: