Upwelling Bölgeleri

Beğeni ve paylaşım yapabilirsiniz.
  • 1
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    1
    Share

Upwelling Bölgeleri

Denizin sahilden itibaren dik bir şekilde derinleştiği bazı bölgelerde, devamlı olarak kara tarafından esen rüzgâr denizin üst tabakalarındaki suyu, kara tarafından alıp açık denizlere doğru sürükler.

Bu olay sırasında, denizin alt tabakalannda bulunan soğuk sular deniz yüzüne çıkar. Bu soğuk su tabakası, aşağıdan yukarıya doğru yükselirken, deniz dibinde bol miktarda birikmiş bulunan değişik besin elementlerini de su yüzeyine çıkarır. İşte, nispeten soğuk ve besin elementleri bakımından zengin dip deniz sularının su yüzeyine çıkması olayına upvvelling (akıntının üste çıkması) adı verilir. Bu olay, genellikle kıtaların batı kıyılarında görülür (Resim 1). Upwelling olayı, balıkçılık yönünden en verimli deniz ekosistemlerinin oluşmasını sağlar. Balıklara ek olarak, upwelling olayı bazı su kuşlarının da oldukça büyük populasyonlar oluşturmasını sağlar. Balıkla beslenen bu kuşların ürettiği ve nitrat ve fosfat yönünden zengin milyonlarca ton gübre, bu bölgelerde kuşların tüneyip barındığı sahillerde ve kıyıya yakın adalarda birikir. Azotun endüstriyel olarak üretilmesinden önceki dönemlerde, bu gibi alanlarda biriken gübreler maden gibi işletilerek tüm dünyaya satılıyordu (Peru sahillerinde fosfat bakımından zengin guano kuş gübresi rezervi işletmeleri, dünyaca çok ünlüdür).

Dünyadaki önemli upwelling bölgeleri.

          Resim 1: Dünyadaki önemli upwelling bölgeleri.

 

Upwelling bölgelerinin bazı tipik özellikleri şunlardır:

          Besin elementleri ve organizmalar, oldukça yüksek yoğunlukta bulunurlar. Pelajik (suda serbest dolaşan) balık türleri, demersal (tabanda yaşayan) balık türlerinden daha boldur.

          Balık (ve kuş) populasyonlarının oldukça bol olmasının nedeni, sadece ekosistemin çok verimli olması değil, aynı zamanda besin zincirinin kısa olmasıdır. Crustacea ve balıklardan bazı türler, açık denizlerde etçil (kamivor) konumda beslenirlerken, upwelling bölgelerinde otçul (herbivor) olarak beslenirler. Diatomeler ve clupeid (Clupeidae) balıklar kısa besin zincirinin baskın üyeleridir.

          Deniz tabanında biriken çökellerde organik madde miktarı yüksektir ve fosfat bakımından oldukça zengindir.

          Upwelling olayının ortaya çıktığı bölgelerde, denizin zengin olmasına karşın, sahile yakın karasal bölgeler çöl görünümündedir. Çünkü upwelling bölgelerinde karadan denize doğru devamlı esen rüzgâr, hava nemini karadan alıp uzaklaştırır. Fakat bazı alanlarla sıklıkla görülen sis, bazı bitki türlerinin gelişmesini sağlamaktadır.

Besin maddeleri yönünden zengin sularda görülen upwelling olayı, deniz dağlarının yamaçlarında da ortaya çıkabilir (deniz dağları, deniz tabanından itibaren binlerce metre yüksekliğe ulaşan fakat deniz yüzeyinden dışarı çıkamayan volkanik dağlardır). Bu bölgeler, balık yoğunluğunun ve balık türü çeşitliliğinin sıcak noktaları olarak kabul edilir.

 

 

Kaynaklar:

1.       Işık, K. (Ed), 2008. Ekolojinin Temel İlkeleri. Palme yayıncılık, 598s, Ankara

2.       http://surfsupwellmaybenot.blogspot.com/2010/05/1-how-does-weather-affect-ocean.html


Beğeni ve paylaşım yapabilirsiniz.
  • 1
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    1
    Share
  • 1
    Share

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://www.biyolojidersim.com/upwelling-bolgeleri/

Bir cevap yazın

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.
%d blogcu bunu beğendi: