PROTEİNLERİN SINIFLANDIRILMASI

PROTEİNLERİN SINIFLANDIRILMASI

Proteinler konformasyonlarına ve kimyasal bileşimlerine göre iki sınıfta incelenir.

Konformasyonlarına göre proteinler fibröz (lifimsi, çubuğumsu) ve globuler (küresel) yapıda olmak üzere ikiye ayrılır.

A –       Fibröz Proteinler

Fibröz proteinlerin tümü suda ve seyreltik tuz çözeltilerinde çözünmeyen sağlam yapılı moleküllerdir. Bu özellik proteinin hem iç kısmında hem de yüzeyinde bulunan hidrofobik aminoasit kalıntılarından ileri gelmektedir. Fibröz proteinlerin polipeptid zinciri tek bir eksen boyu paralel düzenlenmiş ve uzun lifler (α–sarmalı) veya tabakalar (β–kırmalı tabaka) oluşturmuşlardır. Fibröz proteinler bulundukları yapıya güç ve/veya esneklik kazandırır. Daha çok vücutta sağlam yapıyı gerektiren ve koruyuculuk görevi yapan yerlerde bulunur. Mesela deride epidermin, kemik kollageni, tırnak, boynuz ve saç keratini ve bağ dokusu elastini bu proteinlerdendir. Fibröz proteinler yüksek hayvan ve bitki organizmalarının bağ dokularının temel yapısal elemanıdırlar.

 

B –       Globuler Proteinler

Bir polipeptid zincirinin farklı bölümleri veya birçok polipeptid zincirinin birbiri üzerine katlanıp sıkı bir yumak halini almasıyla ortaya çıkan yapıdır. Katlanma aynı zamanda proteinlerin geniş kapsamlı işlevlerini yerine getirebilmeleri için yapısal çeşitliliği sağlar. Bu tip proteinlerin çoğu sulu çözeltilerde çözünür ve kolayca difüze olurlar. Globuler proteinlerin hücrede çok önemli dinamik görevleri vardır. Bilinen enzimlerin çoğu, antikorlar, bazı hormonlar, serum albumin ve hemoglobin gibi taşıma görevi yapan proteinler globuler yapıda proteinlerdir.

Bazı proteinler ise hem fibröz hem de globuler özelliğe sahiptirler. Bu tip proteinler fibröz proteinler gibi uzun çubuğumsu şekillere sahip iken, aynen globuler proteinler gibi tuz çözeltilerinde çözünürler. Bu tür proteinlere önemli bir yapısal protein olan kas miyozini ve kan pıhtılaşmasında fibrinin ön maddesi olan fibrinojen örnek olarak verilebilir. Fibrinojen kan plazmasının çözünür proteinidir.

 

Kimyasal bileşimlerine göre proteinler, 1– Basit proteinler ve 2– Bileşik proteinler olmak üzere iki ana grupta incelenebilir.

1-    Basit Proteinler: Yapılarında yalnız α–aminoasitleri bulunduran proteinlerdir. Hidroliz edildiklerinde serbest α–aminoasitler ve onların bazı türevleri oluşur. Basit proteinler aşağıdaki alt gruplara ayrılır.

a.  Albüminler: Suda çözünen ve ısıtıldıklarında pıhtılaşan proteinlerdir. Albüminler doygun tuz çözeltisi, özellikle doygun (NH4)2SO4 çözeltisi ile çöktürülürler. Serum albümin, yumurta akı ovalbümini, süt laktalbümini örnek olarak verilebilir.

b. Globulinler: Seyreltik nötral tuz çözeltilerinde çözünen ve suda çözünmeyen proteinlerdir. Globulinler ısıtılınca pıhtılaşırlar. % 50’ lik (NH4)2SO4 çözeltisi ile çöktürülürler. Örnek olarak serum globulin, ovoglobulin ve bitki tohumu globulinleri verilebilir.

c.  Glutelinler: Bitkisel proteinlerdir. Seyreltik asit ve baz çözeltilerinde çözünürler. Su ve alkol gibi nötral çözücülerde çözünmezler ve ısıtılınca pıhtılaşırlar. Örnek olarak buğday gluteni, pirinç orizenini verilebilir.

d. Prolaminler: Bitkisel proteinlerdir. Suda ve nötral çözücülerde çözünmezler. % 70’ lik alkolde çözünürler, mutlak alkolde çözünmezler. Buğday gliadini, mısır zeini örnek olarak verilebilir.

e.  Histonlar: Suda ve seyreltik asit çözeltilerinde çözünürler ve ısıyla pıhtılaşmazlar. Arginin ve lizin gibi bazik aminoasitler yapılarında bolca bulunur. Vücut hücrelerinin çekirdeğinde nükleik asitlerle kompleks yapan proteinlerdir. Hayvansal kaynaklı proteindir. Hemoglobinin globin proteini bu grupta yer alır.

f.   Protaminler: En basit proteinlerdir. Seyreltik NH3 çözeltisinde ve suda çözünen bazik polipeptidlerdir. Isıyla pıhtılaşmazlar. Bazik aminoasitler yapılarında bol miktarda (% 87 arginin) bulunur ve diğer proteinleri çöktürürler.

g.  Skleroproteinler (Albuminoidler): Bütün nötral çözücülerde, seyreltik asit ve baz çözeltilerinde çözünmezler. Vücutta bağ ve destek dokusu proteinleridir. Kollagen, α–keratin ve elastin bu grup proteinlerdir. İnsan sindirim sisteminde aminoasitlere hidrolizlenemediğinden besin değerleri yoktur. Kollagenin hidroliziyle hazırlanan jelatin besinlerde koyulaştırıcı olarak kullanılır.

2-    Bileşik Proteinler: Biyolojik fonksiyonlarını yerine getirebilmek için protein yapısında olmayan gruplara bağlı proteinlerdir. Protein yapısında olmayan, proteine bağlı böyle gruplara prostetik grup adı verilir. Bileşik proteinler aşağıdaki gruplara ayrılır.

a.  Nükleoproteinler: Bir veya daha fazla protein molekülünün nükleik asitlerle yapmış olduğu komplekslerdir. Hücre çekirdeği nükleohistonları (kromozomlar) ve virüsler örnek olarak verilebilir.

b. Glikoproteinler: Prostetik grup olarak karbohidratları içeren proteinlerdir. Proetinlerin karbohidratlara bağlanarak oluşturduğu komplekslerdir. Tükrük salgısı ve mukus salgısı musinleri, immünoglobulinler, yumurta ovomukoidi ve serum elektroforezi sonucu oluşan α1– ve α2– fraksiyonları örnek olarak verilebilir.

c.  Fosfoproteinler: Çoğunlukla serin aminoasidi kalıntısı üzerinden fosfat grubu bağlı proteinlerdir. En bilinen örneği süt kazeinidir. Yumurta sarısı proteinlerinden vitellin ve glikojen sentetaz da bu grupta bulunur.

d. Kromoproteinler: Prostetik grup olarak renkli bir kısım (kromofor grup) grup içeren proteinlerdir. Hemoglobin, flavoproteinler ve sitokromlar örnek olarak verilebilir.

e.  Lipoproteinler: Proteinlerin nötral yağlar, fosfolipidler ve kolesterol ile yapmış oldukları komplekslerdir. Serum lipoproteinleri (şilomikronlar, VLDL, LDL, HDL) ve yumurta sarısı proteinleri örnek olarak verilebilir.

f.   Metaloproteinler: Metal iyonlarına koordinasyon bağları ile bağlı proteinlerdir. Zn+2 –karbonik anhidraz, Fe+2 –transferin, Cu+2 –seruplazmin bu grup proteinlerdir.

 

 

 

Kaynak:

biyokimya-I ders notları – Halil KORKMAZ, Nihat TINKILIÇ, Tevfik ÖZEN, Aytaç GÜDER

 

Beğeni ve paylaşım yapabilirsiniz.
  • 6
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    6
    Shares
  • 6
    Shares

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://www.biyolojidersim.com/proteinlerin-siniflandirilmasi/

Bir cevap yazın

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.