BİTKİLERDE BESLENME 4-Bitkilerde Besin Tuzlarının İşlevleri Ve Eksikliklerinde Görülen Belirtiler

D –   BİTKİLERDE BESİN TUZLARININ İŞLEVLERİ VE EKSİKLİKLERİNDE GÖRÜLEN BELİRTİLER

Mutlak besin elementleri bitki hücrelerindeki ozmotik basıncın düzenlenmesinde, enzimatik faaliyetlerde görev yaptığı gibi önemli bileşiklerin yapısal elemanı olarak da görev yaparlar. Bir bitkideki besin eksikliği belirtileri, mutlak gerekli bir elementin yetersiz miktarda bulunmasından kaynaklanan metabolik bozuklukların göstergesidir. Bu bozukluklar genel olarak bitki yapraklarında sararma (klorozis) veya kök, gövde ve yapraklarda büyümenin yavaşlaması şeklinde gözlenir.

Bitkilerde herhangi bir besin elementine özgü eksiklik belirtileri sadece bu elementin işlevine değil aynı zamanda bitkideki hareketliliğine de bağlıdır. Mutlak gerekli bir element hareketli ise eksiklik belirtileri ilk olarak yaşlı organlarda ortaya çıkar. Buna karşılık, hareketsiz mutlak gerekli bir besin elementinin eksiklik belirtileri ilk önce bitkinin genç organlarını etkiler.

Bir bitkinin yaşamsal olaylarının normal olarak sürdürülebilmesi, bu olaylar için gerekli elementlerin toprakta yeterli miktarda bulunmasına bağlıdır. Ortamda bulunan elementlerden "hangisi en az ise, o element sınırlayıcı etki gösterir. Yani diğer elementler ortamda yeterli olsa bile bitkinin bu elementlerden ya­rarlanma ölçüsü, ortamda az bulunan elementten ya­rarlandığı ölçüdedir. Bitkinin gelişimi en az oranda bulu­nan elemente göre olur. Buna MİNİMUM YASASI denir.

minimum yasası

Örneğin bor elementi bitkiler için gereklidir ve toprakta her zaman az miktarda bulunur. Toprakta diğer gerekli elementler bol miktarda bulunsa bile bitki, bordan ya­rarlandığı ölçüde diğer elementlerden yararlanacaktır. Minimum Yasası, bitkilerin beslenmesinde bazı elementlerin gerekli olduğunu belirtmek amacıyla Liebig (Libig) tarafından ilk kez 1840 yılında ortaya atılmıştır. İlk olarak bitkiler için ortaya konan bu kural daha sonra tüm canlılar ve ekolojik faktörler için genellenmiştir

      minimum yasası

 

GÜBRE: Bitkilerde metabolik olaylarda kullanılan elementler, madde döngüleri sayesinde toprakta her zaman bulu­nur. Ancak erozyon, yanlış sulama ve ürünlerin hasat edilmesi gibi nedenlerle topraktaki elementlerin bir kısmı kayba uğrayabilir. Çeşitli sebeplerle topraktaki miktarı azalan veya tükenen minerallerin toprağa yeniden kazandırılması gübrelemeyle olur. Bitkilerde yeterli büyüme ve gelişmenin sağlanması için, gerekli olan elementleri içeren bitkiye takviye amacıyla dışarıdan verilen doğal veya yapay maddelere GÜBRE denir. Gübrelerin bir kısmı azot, fos­for ve potasyum gibi elementlerden kimyasal yollarla yapay olarak üretilir. Bu gübrelere yapay gübre denir. Bir kısım gübre de bitki veya hayvan kalıntılarının ayrışmasıyla doğal yollardan üretilir. Bu gübrelere doğal (organik) gübre denir. Çürümüş bitki atıkları (kompost), hayvan gübresi ve balık yemi organik gübreleri oluşturur. Bu tip gübrelerde henüz parçalanmamış organik maddeler bulunur. Bu organik maddelerin bitkiler tarafından kullanılması için inorganik besin elementlerine parçalanması gerekir.

 

 

 

 

BESİNLERİN BİTKİDE BULUNMA ŞEKİLLERİ VE İŞLEVLERİ

ADI

BİTKİYE ALINMA ŞEKLİ

BİTKİDEKİ İŞLEVİ VE EKSİKLİK BELİRTİLERİ

MAKROBESİNLER

1

AZOT

NO3

nitrat

 

NH4

amonyum

Nükleik asitlerin, ATP, proteinlerin, hormonların ve koenzimlerin yapısına katılır.

Klorofil moleküllerinde de kullanılmakta ve böylece fotosentezde de anahtar rol oynamaktadır. Azotun en iyi kaynağı iyi gelişen vejatatif gelişme olup, bitkinin koyu yeşil rengi ile de alakalıdır.

 

Eksikliğinde;

Azot eksikliği bitki gelişimini engeller.

Yaşlı yapraklarda kahverengi leke­ler ve sararma görülür.

2

FOSFOR

H2PO4-1

 

HPO4-2

Nükleik asitlerin (DNA-RNA) ve ATP sentezinde kullanılır.

Hücre zarındaki fosfolipitlerin yapısında bulunur.

Fotosentezde kullanılır.

Bazı koenzimlerin bileşeni olarak kullanılır.

Osmatik basıncın düzenlenmesinde görev alır.

Su dengesinin sağlanmasında görev alır.

Karbonhidrat metabolizmasında, köklerin büyümesi ve  gelişmesinde, hücrelerin çoğalmasında, meyve tutumu ve gelişmesinde  etkili öneme sahiptir

 

Eksikliğinde;

Yaprak gelişimi yavaşlar.

Bitkide sararma görülür.

Protein sentezi yapılamaz

Kök ve gövde de büyüme azalır.

3

POTASYUM

K+1

Fotosentezde ATP sentezinde

Fotosentez ürünlerinin floeme yüklenmesi ve taşınmasında

Enzimatik tepkimelerde kofaktör olarak kullanılır

Su dengesinin sağlanmasında

Stomaların açılıp kapanmasında görevlidir.

 

Eksikliğinde;

Bitkide sararma, yavaş büyüme, protein sentezinde eksiklik.

4

KALSİYUM

Ca+2

Hücrenin çeperlerinin oluşumu ve kararlığında zar yapısının ve geçirgenliğinin sürmesini sağlar

Kök uzamasına etki eder

Bitkiyi aşırı soğuktan korur

Hücre duvarı ve dokuların güçlenmesini sağlar

Birçok enzimin aktivitesine etki eder.

Hücrenin uyarılabilmesinde yer alır.

Doku ve meyveleri, bakteri ve mantar enfeksiyonlarına karşı korur.

 

Eksikliğinde;

Hücre çeperleri parçalanır

Kök büyümesi yavaşlar

Kalsiyum eksikliği görülen bitkilerin genç yapraklarının kenarları kıvrılır, yaprak ucu aşağıya doğru kıvrılarak deforme olur.

Yapraklar düzensiz şekilli, kahverengi benekli olur.

Birçok mey­vede, meyvenin uç kısmında çürümeye neden olur.

Kalsiyum eksikliği depoda meyvenin çürümesini hız­landırır.

5

MAGNEZYUM

Mg

Klorofilin yapısına katılır. Klorofilin  bir bileşeni olması nedeniyle fotosentez için önemli bir elementtir.

Enzim, protein, azot ve fosfor metabolizmasında önemli rol oynar. 

Bitkinin köklenmesinde ve su alımında etkili olması nedeniyle bitki  gelişimi üzerinde doğrudan bir etkiye sahiptir

Bitki hüc­relerinde solunum ve fotosentezde görevli enzimlerin aktifleşmesinde rol oynar.

 

Eksikliğinde;

Yapraklarda solma, kıvrılma, kuru­ma ve erken dökülme görülür.

Magnezyum eksikliğinde protein sentezi engellenir.

Karbonhidrat birikimi olur.

Yaprak damarları arasında lekelenmeler olur.

6

KÜKÜRT

SO4-2

Amino  asitlerin ve proteinlerin yapımında önemli görevleri olan bir  elementtir.

Klorofil sentezinde etkilidir.

Fizyolojik olarak çeşitli vitaminlerin oluşumunda  önemlidir.

Koenzim yapısındaki proteinlerin bileşenidir. Ferrrodoksinin yapısına katılır.

 

Eksikliğinde;

Kloroplast miktarındaki azalışa bağlı olarak yapraklarda sararma olur.

Bitkide bodur gelişme olur.

7

SODYUM

Na

Bitkilerde ozmotik basınç ve iyonik denge için gereklidir.

Stomaların açılıp kapanmasında etkilidir.

Kurak dönemlerde bitkilerin solmasını geciktirir.

Fotosentezi kolaylaştırır

 

Eksikliğinde;

Sodyum eksikliği bitkilerde genelde görülmez

8

OKSİJEN

O2

Bitkinin organik bileşiklerinin ana bileşeni.

9

HİDROJEN

H2O

Bitkinin organik bileşiklerinin ana bileşeni.

10

KARBON

CO2

Bitkinin organik bileşiklerinin ana bileşeni.

MİKROBESİNLER

1

DEMİR

Fe

Klorofil sentezlenmesi için gereklidir.

Protein sentezinde kullanılır.

Sitokromların yapısına katılır.

Birçok enzimin aktifleşmesini sağlar.

Bitkilerde çok az bulunur.

 

Eksikliğinde;

Klorofil sentezlenemez, bunu sonucunda yapraklar beyazlaşır

2

MANGANEZ

Mn

Azotun indirgenmesi, karbonhidrat ve protein sentezi  için çok önemli bir elementtir

Bitkilerde suyun düzenini  sağladığı gibi dona karşı mukavemetini de arttırır.

Amino asitlerin oluşumunda kullanılır

Birçok enzimin (Yaklaşık 35 tane) aktifleşmesini sağlar.

Fotosentezin su ayrıştırma basamağında gerekli

 

Eksikliğinde;

Mangan eksikliğinin en belirgin etkisi yaprak yüzeyinde, damarlar  arasında, küçük noktalar halinde sarı lekelerin oluşumudur

3

BOR

H2BO3

Klorofil sentezinde kofaktör, karbonhidrat sentezinde ve nükleik asit sentezinde yer alır.

Bor bitkinin kök ve gövde uç meristemlerinde hücre bölünmesinde görevlidir.

Çiçek tozunun çimlenme yeteneği bor  mineralinin varlığıyla doğrudan ilişkilidir.

 

Eksikliğinde;

Bor minerali  eksikliğinde bitkilerde yeterli meyve tutumu ve gelişimi sağlanamaz.

Bitki  için çok az düzeyde yeterli olmasına karşın belirli düzeyin altına  düşmesi bitkide generatif ve vejetatif gelişme noksanlığı ortaya çıkar.

4

KLOR

CI

Hücre bölünmesinde görev alır.

Osmatik basıncı düzenler

Bazı enzimlerin yapısında bulunur

Fotosentezde suyun ayrışmasında kullanılır.

Su dengesinde iş görür.

 

Eksikliğinde;

Yapraklarda sararmalar olur.

Bitki kökleri küt uçlu olur ve çok fazla saçaklanır.

5

ÇİNKO

Zn

Birçok enzimin aktifleşmesinde görevlidir.

Klorofilin sentezlenmesinde görev alır

Protein, karbonhidrat ve oksin  metabolizmalarında çok önemli bir elementtir.

 

Eksikliğinde;

Eksiliğinde bitki fazla büyüyemez

Yapraklar küçük ve bozuk şekilli olur

6

BAKIR

Cu

Pek çok redoks ve lignin biyosentezi enziminin bileşenidir.

Azot(N) fiksasyonunda ve kalsiyum alımında oldukça önemli bir  rolü vardır.

Kloroplastların yapısında bulunması nedeniyle de  fotosentez için gerekli bir elementtir.

Karbonhidrat, azot ve lipit  metabolizmasındaki görevi nedeniyle bitkideki vazgeçilmez  elementlerdendir.

 

Eksikliğinde;

Eksikliğinde, yapraklarda  zayıflama, cılızlaşma ve kıvrılma gibi belirtiler gösterir. 

Yapraklardaki damarlarda yeterli ligninleşme olmamamsı nedeniyle solgun  bir görünüm kazanır.

NOT: Fiksasyon: Başta Rhizobium olmak üzere baklagillerle ortak yaşam sonunda havanın serbest azotunu bitkiye kazandırma işlemi

7

NİKEL

Ni

Azot metabolizmasında iş gören enzimin kofaktörü.

8

MOLİBDEN

MoO4-2

Molibdat

Azot tespiti için zorunludur.

Nitrat indirgenmesinde kofaktör olarak iş görür.

 

Molibdenin eksikliği azotun  bitkideki etkinliğini de olumsuz yönde etkiler.

 

 

Bu yazının kalıcı bağlantısı https://www.biyolojidersim.com/bitkilerde-beslenme-4-bitkilerde-besin-tuzlarinin-islevleri-ve-eksikliklerinde-gorulen-belirtiler/

Bir cevap yazın

E-Posta adresiniz yayınlanmayacaktır.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.
%d blogcu bunu beğendi: